سنگ آهن نقطهٔ آغاز تقریباً همهٔ فولادهاست، اما یک محصول واحد نیست. بسته به شیوهٔ استخراج، خردایش و فرآوری، به‌صورت نرمه، دانه‌درشت، کنسانتره یا گندله به دست خریداران می‌رسد. هر شکل برای کوره‌های متفاوتی مناسب است، قیمت متفاوتی دارد و مشخصات خاص خود را دارد. شناخت این تفاوت‌ها از خرید محصولی که با کارخانه سازگار نیست جلوگیری می‌کند.
چهار شکل سنگ آهن
- نرمه — ذرات ریزی که هنگام خردایش و سرند کردن سنگ به دست می‌آیند. نمی‌توان آن‌ها را مستقیماً وارد کوره کرد و ابتدا معمولاً با زینترینگ، کلوخه‌سازی می‌شوند.
- دانه‌درشت — قطعات بزرگ‌تری که از همان سنگ سرند می‌شوند و می‌توان آن‌ها را مستقیماً وارد کورهٔ بلند کرد. سنگ دانه‌درشت کمیاب‌تر است و معمولاً قیمت بالاتری دارد.
- کنسانتره — سنگی که ریز آسیاب و اغلب با جداسازی مغناطیسی پرعیار شده تا عیار آهن آن بالا رود و ناخالصی‌هایش حذف شود.
- گندله — کنسانتره‌ای که با یک چسباننده به گلوله‌های کوچک تبدیل و با پخت سخت می‌شود. گندله محکم و یکنواخت است و خوراک ترجیحی واحدهای احیای مستقیم به شمار می‌رود.
مشخصاتی که اهمیت دارند
عیار آهن مهم‌ترین عدد است، اما تنها بخشی از ماجراست. ناخالصی‌ها تعیین می‌کنند کارخانه به چه مقدار انرژی و کمک‌ذوب نیاز دارد و چه مقدار سرباره تولید می‌کند و می‌توانند بر کیفیت فولاد نهایی اثر بگذارند.
- عیار آهن (Fe) — هرچه بالاتر، فلز بیشتر در هر تن حمل‌شده.
- سیلیس و آلومینا — کانی‌های باطلهٔ اصلی که حجم سرباره و مصرف انرژی را افزایش می‌دهند.
- فسفر و گوگرد — برای کیفیت فولاد زیان‌آورند و در حدود سخت‌گیرانه نگه داشته می‌شوند.
- رطوبت — بر وزنی که بابت آن پرداخت می‌شود و برای مواد ریزدانه، بر ایمنی در دریا اثر می‌گذارد.
- توزیع اندازه — سهم ذراتی که در محدودهٔ اندازهٔ توافق‌شده قرار دارند.
- برای گندله — استحکام فیزیکی که با آزمون‌هایی مانند استحکام فشاری و شاخص تامبل سنجیده می‌شود تا در جابه‌جایی نشکند.
قیمت‌ها چگونه تعیین می‌شوند
تجارت بین‌المللی سنگ آهن معمولاً بر اساس شاخص‌های منتشرشده برای یک عیار مرجع قیمت‌گذاری می‌شود و برای عیار واقعی آهن و ناخالصی‌های هر محموله تعدیل می‌شود. برای سنگ دانه‌درشت، گندله و محصولات پرعیاری که به فولادسازان در کاهش انتشار و مصرف انرژی کمک می‌کنند، معمولاً قیمت بالاتری پرداخت می‌شود. قراردادها باید به‌روشنی مشخص کنند کدام شاخص، کدام تعدیل‌ها و کدام روش نمونه‌برداری اعمال می‌شود.
حمل ایمن مواد ریزدانه
محموله‌های فلهٔ ریزدانه و مرطوب ممکن است هنگام غلتیدن کشتی در دریا مانند مایع رفتار کنند؛ پدیده‌ای که روانگرایی نامیده می‌شود. طبق کد بین‌المللی محموله‌های فلهٔ جامد دریایی (IMSBC)، نرمهٔ سنگ آهن محموله‌ای است که ممکن است روان شود: رطوبت آن باید پیش از بارگیری آزمایش شود و ثابت شود که کمتر از حد مجاز رطوبت برای حمل است. سنگ دانه‌درشت و گندله کمتر در معرض این خطرند، اما رطوبت و جابه‌جایی همچنان اهمیت دارند.
چک‌لیست خریدار
- شکل محصول و مسیر کوره‌ای که برای آن در نظر گرفته شده است.
- مقادیر معمول و تضمین‌شده برای آهن، سیلیس، آلومینا، فسفر، گوگرد و رطوبت.
- محدودهٔ اندازه و برای گندله، آزمون‌های استحکام و حدود آن‌ها.
- مبنای قیمت‌گذاری، تعدیل‌ها و روش نمونه‌برداری و آنالیز هنگام بارگیری.
- گواهی رطوبت و انطباق با کد IMSBC برای محموله‌های ریزدانه.
فولاد و معدن ننا با سنگ آهن، کنسانتره و گندلهٔ مناطق اصلی معدنی ایران کار می‌کند؛ با مشخصات، بازرسی و مستنداتی منطبق بر کارخانهٔ هر خریدار.