میان سنگ آهن و فولادی که در کارگاه ساختمانی به کار می‌رود، زنجیره‌ای از محصولات میانی قرار دارد. شمش، بلوم، اسلب، چدن خام و میلگرد در حجم‌های بزرگ در خاورمیانه، آسیا و آفریقا معامله می‌شوند و هر کدام واژگان و مشخصات فنی خاص خود را دارند. شناخت آن‌ها از سوءتفاهم‌های پرهزینه در قراردادها جلوگیری می‌کند.
فولاد نیمه‌تمام: بیلت، بلوم و اسلب
فولاد مذاب حاصل از کورهٔ قوس الکتریکی یا کنورتور، در ماشین ریخته‌گری پیوسته به مقاطع بلند و توپر منجمد می‌شود. این محصولات نیمه‌تمام بر اساس شکل و اندازه‌شان نام‌گذاری می‌شوند که تعیین می‌کند به چه محصولی تبدیل خواهند شد.
- بیلت (شمش) — مقاطع مربعی، معمولاً با ضلع حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلی‌متر، که به محصولات طویل مانند میلگرد، مفتول و مقاطع تجاری نورد می‌شوند.
- بلوم — مقاطع مربعی یا مستطیلی بزرگ‌تر، برای مقاطع سنگین ساختمانی، ریل و لوله‌های بدون درز.
- اسلب — مقاطع مستطیلی پهن و تخت که برای محصولات تخت به ورق و کلاف گرم نورد می‌شوند.
چدن خام و شمش آهن
چدن خام، آهنی است که در کورهٔ بلند تولید و به شکل شمش‌های کوچکی ریخته می‌شود که جابه‌جایی و حمل آن‌ها آسان است. کربن آن از فولاد بیشتر است و به‌عنوان مادهٔ اولیه‌ای تمیز و یکنواخت در کوره‌های قوس الکتریکی و ریخته‌گری‌ها، اغلب همراه با قراضه و آهن اسفنجی، به کار می‌رود. خریداران آن را عمدتاً بر اساس میزان کربن، سیلیسیم، منگنز، فسفر و گوگرد مشخص می‌کنند.
میلگرد: فولاد برای بتن
میلگرد از نورد گرم بیلت به شکل شاخه‌های گرد با آج‌های برجسته تولید می‌شود که به بتن اطراف چنگ می‌زنند. میلگرد بر اساس قطر، طول و گرید فروخته می‌شود و گرید را یک استاندارد ملی یا بین‌المللی تعریف می‌کند.
- گرید — حداقل استحکام تسلیم و شکل‌پذیری مورد نیاز، برای نمونه طبق ASTM A615 در قارهٔ آمریکا، BS 4449 و استانداردهای مبتنی بر EN در اروپا و حوزهٔ خلیج فارس، یا استاندارد ملی ۳۱۳۲ در ایران.
- قطر و طول — معمولاً ۸ تا ۳۲ میلی‌متر، به‌صورت شاخه‌های ۱۲ متری یا برای سایزهای کوچک‌تر به‌صورت کلاف.
- بسته و برچسب — میلگردها بسته‌بندی و با نام کارخانه، گرید، سایز و شمارهٔ ذوب برچسب‌گذاری می‌شوند تا هر بسته تا نتایج آزمونش قابل ردیابی باشد.
آنچه برای بیلت باید مشخص کرد
- اندازهٔ مقطع، طول و رواداری‌های ابعادی، از جمله صافی و شعاع گوشه.
- گرید فولاد و ترکیب شیمیایی، برای نمونه گریدهای پرمعاملهٔ 3SP و 5SP یا استانداردی معادل.
- کیفیت سطح: بدون ترک، لایه‌شدگی، حفره‌های پوسته و عیوب داخلی که در نورد مشکل ایجاد می‌کنند.
- مسیر تولید، مانند کورهٔ قوس الکتریکی همراه با ریخته‌گری پیوسته.
گواهی‌ها و بازرسی
هر محموله باید همراه با گواهی آزمون کارخانه باشد که آنالیز شیمیایی و برای میلگرد، نتایج آزمون‌های مکانیکی هر ذوب را نشان دهد. بسیاری از خریداران گواهی بازرسی نوع 3.1 طبق EN 10204 را درخواست می‌کنند و یک شرکت بازرسی مستقل را برای کنترل مقدار، ابعاد، نشانه‌گذاری و نمونه‌برداری هنگام بارگیری تعیین می‌کنند.
حمل و گمرک
شمش، چدن خام و میلگرد معمولاً به‌صورت محمولهٔ فله‌شکسته با کشتی‌های فله‌بر، مستقیماً در انبار یا روی عرشه حمل می‌شوند. بسته‌های میلگرد باید در سفرهای طولانی در برابر زنگ‌زدگی بیش از حد محافظت شوند. از نظر گمرکی، چدن خام در سرفصل HS 7201، فولاد نیمه‌تمام در 7207 و میلگرد بتن در 7214.20 قرار می‌گیرد.
چک‌لیست خریدار
- محصول، استاندارد و گرید به‌طور کامل در قرارداد نوشته شود.
- سایزها، طول‌ها، رواداری‌ها و روش بسته‌بندی یا دسته‌بندی.
- گواهی‌های آزمون کارخانه به تفکیک شمارهٔ ذوب و ترتیبات بازرسی هنگام بارگیری.
- اینکوترمز، بندر بارگیری، بازهٔ زمانی ورود کشتی (لِی‌کن) و اسناد لازم برای ترخیص گمرکی.
فولاد و معدن ننا در سراسر این زنجیره، از سنگ آهن و گندله تا شمش آهن، بیلت و فولاد نهایی فعالیت می‌کند؛ با مستندسازی و بازرسی منطبق بر مشخصات هر خریدار.